ISABUKURU Y’IMYAKA 70 Y’UMURWA WA BIKIRA MARIYA UMUBYEYI W’ABAKENE (1954-2024)
Imyaka
70 irashize umusozi wa Congo-Nil weguriwe Bikira Mariya, umubyeyi w’abakene.
Kuva mu 1954 Congo-Nil yabaye umusozi w’umubyeyi w’abakene. Abakristu ba
Diyosezi ya Nyundo n’abo mu yandi ma Diyosezi yo mu Rwanda, no hanze yarwo
batangiye kuza kuhasengera biyambaza uwo Mubyeyi Bikira Mariya. Uwo musozi uri
mu ruhererekane rw’impinga ya Crête Congo-Nil, ihera mu majyaruguru
y’uburengerazuba bw’u Rwanda, ku Kirunga cya Karisimbi, ikagana mu majyepfo y’u
Rwanda, mu ishyamba rya Nyungwe. Iyo mpinga igira uruhare mu masoko y’imigezi y’uruzi
rwa Nil n’urwa Congo. Amazi avubuka mu masoko y’iburengerazuba bw’iyo mpinga ya
Congo-Nil niyo abavamo imigezi yikusanya akavamo umugezi wa Kongo, ukaba ari
nawo munini mu bugari ku mugabane wa Afurika. Amazi y’iburasirazuba nayo
yikusanyiriza mu migezi ibyara uruzi rwa Nil, rukaba ari narwo rurerure muri
Afurika. Amazi y’uruzi rwa Nil yisuka mu nyanja ya Mediterane iri hagati ya
Afurika n’Uburayi. Amazi ya Congo yo yiroha mu Nyanja nini ya Atalantika iri mu
burengerazuba bw’umugabane wa Afurika. Iyo niyo mpamvu imisozi y’u Rwanda yiswe
urugabano rw’amazi ya Congo na Nil.
Umusozi
wa Congo-Nil, ku murwa w’Umubyeyi w’abakene, ufitanye isano n’amasoko y’iyo
migezi ya Congo na Nil kandi yagize uruhare muguhitamo uwo musozi. Aho aturuka
n’aho agana byahawe igisobanuro cyunganira imyemerere y’abakristu ba Vikariyati
ya Nyundo. Imyaka 70 irashize Bikira Mariya, Umubyei w’abakene, ahawe ikaze
muri Diyosezi ya Nyundo. Umwaka wa 1954, Vikariyati ya Nyundo, Umubyeyi w’abakene
n’umusozi wa Congo-Nil bifitanye amateka akomeye cyane. Itariki ya 08 ukuboza
buri mwaka yibutsa uko umusozi wa Congo-Nil weguriwe Umubyeyi w’abakene na
Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI. Muri uwo muhango Umwepiskopi wa Nyundo yahuje amateka
ya Congo-Nil na ya migezi ibiri. Hari ku
itariki ya 08 Ukuboza 1954. Musenyeri BIGIRUMWAMI yabwiye abakristu n’abandi
bose bari bitabiriye uwo muhango ko uko amazi y’umugezi wa Congo n’uwa Nil
afite inkomoko imwe kubera amasoko yayo avubuka mu mpinga ya Crête Congo-Nil, akiroha
mu nyanja, ajye yibutsa abakristu ba Vikariyati ya Nyundo ko bafite umutima
umwe, amaherezo yawo akaba ayo kurangirira mu mutima w’Imana yabaremye. Nguko
Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI yaraze Diyosezi ya Nyundo Umubyeyi w’abakene.
Abakristu
gatolika bafite amasengesho bavuga biyambaza Bikira Mariya. Mu myemerere yabo
Bikira Mariya ntibamufata nk’umugore usanzwe ahubwo ni Nyina w’Imana.
Ntibamusenga ahubwo baramwiyambaza. Bumwe mu buryo bakoresha bamwiyambaza
tubusanga mu ndirimbo zamuhimbiwe, mu masengesho atandukanye no mu bisingizo
by’uwo mubyeyi. Muri ibyo bisingizo harimo n’ikijyanye na Bikira Mariya
Umubyeyi w’abakene : « Bikira Mariya Mubyeyi w’abakene,
udusabire ! »
Musenyeri
Aloys BIGIRUMWAMI yatumye icyo gisingizo kigira umwanya ukomeye mu buyoboke
bw’umuryango w’Imana wo muri Nyundo ubwo yaturaga Diyosezi ya Nyundo Umubyeyi
w’abakene. Yatumye gicengera mu mitima y’abakristu b’iyo Diyosezi kurushaho kuva
icyo kugeza na nubu. Ku wa 21 Ukwakira 1954, ni itariki ngarukamwaka
kandi y’ingenzi muri Diyosezi ya Nyundo. Kuri iyo tariki Vikariyati ya Nyundo
ari nayo yahindutse Diyosezzi ya Nyundo yeguriwe Umubyeyi w’abakene. Ubwo
Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI yari amaze kuba umushumba wa Vikariyati ya Nyundo
mu 1952 yatangiye gushakira ubushobozi Vikariyati ya Nyundo yari abereye
umushumba haba mu Rwanda ndetse no mu mahanga. Mu ngendo za gishumba yakoreraga
mu bindi bihugu yabaga ashaka inshuti zamufasha mu bikorwa by’ikenurabushyo n’iterambere
rya Vikariyati. Izo ngendo nazo zifitanye isano n’Umubyeyi w’abakene waragijwe
Diyosezi ya Nyundo kugeza na n’ubu. Mu rugendo rwe rwa gishumba yagiriye mu
gihugu cy’u Bubiligi, muri Diyosezi ya Liège niho amateka ya Congo-Nil n’umubyeyi
w’abakene azingiye.
Ku
itariki ya 21 Ukwakira, ku munsi mukuru wa Bikira Mariya aturwa mu Ngoro, Musenyeri
Aloys BIGIRUMWAMI yaturiye igitambo cy’Ukaristiya muri Katedrali ya Liège akikijwe
na Musenyeri Kerkhofs (1927 -1961), wari Umwepiskopi wa Diyosezi ya Liège ;
Musenyeri Zuylen, Musenyeri wungirije w’Umwepiskopi (Evêque coadjuteur),
ibisonga by’Umwepiskopi n’abandi bari mu buyobozi bwa Diyosezi ya Liège. Nyuma
y’icyo gitambo cy’Ukaristiya yerekeje i Banneux aho Bikira Mariya yabonekeye
umukobwa witwa Marieta Becco mu mwaka wa 1934. Bikira Mariya yabonekeye uwo
mwana w’umukobwa, amubwira aya magambo : « Nimwambaze (3), ndi
Umubyeyi w’abantu bose bakennye. Ariko si abatagira icyo batunze gusa, ahubwo
w’abo bose bakeneye Imana, batazi ko ibyo batunze n’ibyo bageraho byose
bitangwa n’Imana. »
Umuhango
nyirizina wo kwegurira Diyosezi ya Nyundo, Umubyeyi w’abakene, wabereye aho i
Banneux, ku ngoro y’Umubyeyi w ‘abakene. Aherekejwe na Musenyeri Zuylen,
Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI yeguriye Diyosezi ya Nyundo Umubyeyi w’abakene. Uwo
muhango wari ugizwe n’amasengesho ya « Ndakuramutsa Mariya » yavuzwe
n’abo Bepiskopi bombi n’isengesho ryavuzwe na Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI ubwe ryo
kwegurira Vikariyati ya Nyundo Umubyeyi w’abakene. Muri iryo sengesho, amwe mu
magambo Musenyeri Aloys BIRIRUMWAMI yasabye Umubyeyi w’abakene ni ukurebana
ubwuzu Abanyarwanda, agira ati :
Notre
Dame de Banneux, vous qui êtes venues pour toutes les nations :
« Daignez jeter un regard de bonté sur
vos enfants de ce pays qui ont tant besoin de votre secours. Ayez pitié surtout
des milliers de nos ouailles, maintenant confiées à nos soins, qui ne
connaissent pas encore le nom de votre Fils, est-il, ô Notre-Dame, plus grande
pauvreté que celle de ne pas connaitre l’amour de Dieu pour ses enfants,
l’amour de votre Fils pour ses frères, l’amour de votre cœur maternel pour ceux
que Jésus vous a donné pour fils ».
Vous
qui êtes venues pour soulager la souffrance :
« Nous
vous recommandons toutes les misères spirituelles et temporelles de notre
peuple. Nous vous recommandons les familles de notre Vicariat, daignez leur
obtenir la santé, la prospérité, la sécurité pour l’avenir. Daignez leur
obtenir surtout le courage d’être fidèles à la Loi de votre Fils. Nous vous
recommandons les malades, les affligés, les malheureux ; daignez soulager
la souffrance, daignez prier pour chacun de nous ».
Icyo
gihango Diyosezi ya Nyundo yagiranye na Banneux nticyarangiriye mu magambo gusa.
Hari ibimenyetso bigaragara by’uwo mubano wa Nyundo na Banneux. Muri Paruwasi
ya Crête Congo-Nil hubatswe shapeli y’Umubyei w’abakene, yandikwamo ya magambo
Bikira Mariya yabwiye Marieta Becco ; hashinzwe kandi akanyamakuru kitwa Civitas
Mariae. Ibyo bikorwa bikaba byarahuriranye n’umwaka mutagatifu wa 1954 wari
warahariwe Umubyeyi Bikira Mariya.
Mu
mwaka wa 1953, Nyirubutungane Papa Piyo wa XII yatangaje ko umwaka wa 1954 uba
umwaka mutagatifu wo kuzirikana Umubyei Bikira Mariya “Année mariale”. Muri uwo
mwaka hari hateganyijwe guhimbazwa isabukuru y’imyaka ijana hatangajwe ihame
ry’Ubutasamanywe icyaha bwa Bikira Mariya (Dogme de l’Immaculée Conception).
Iryo hame rikaba ryaratangajwe na Papa Piyo wa IX mu mwaka wa 1854.
Mu
rwego rwo gufasha abakristu b’isi yose guhimbaza uwo mwaka neza kandi barushaho
gusenga, Nyirubutunagane Papa Piyo wa XII yageneye abakristu ubutumwa, mu
rwandiko rwa gishumba yise “Fulgens corona : la couronne brillante”.
Muri urwo rwandiko, Papa Piyo wa XII yashishikarije abakristu gatolika kwiyambaza
Umubyeyi Bikira Mariya basabira isi kugira amahoro. Yabasabye kandi kumwiyambaza
basabira kiliziya kugira ngo ikomeze kurangwa n’ubumwe. Papa Piyo wa XII
yasabye abapadiri ko mu nyigisho zabo barushaho gusobanurira abakristu ihame
ry’Ubutasamanywe icyaha bwa Bikira Mariya.
Vicariyati
ya Nyundo nayo ntiyasigaye. Muri uwo mwaka mutagatifu hari ibikorwa
by’ubuyoboke byateguriwe abakristu.
1. Ishusho
ya Bikira Mariya
Muri
uwo mwaka wahariwe kuzirikana Umubyeyi Bikira Mariya, Vikariyati ya Nyundo yagennye
ishusho y’Umubyeyi Bikira Mariya yagombaga gutambagizwa muri za Misiyoni zari
ziyigize. Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI yabisabye muri aya magambo, agira
ati :
“Nous
avons décidé d’organiser au cours de 54 (1954) une marche triomphale de N. D
(Notre Dame) dans tout le Vicariat ...Dès le 8 Décembre prochain, une grande
statue de la Vierge commence à Nyundo sa tournée dans les différentes postes de
missions et succursales-centrales du Vicariat. Partout, chacun s’efforcera de
l’accueillir avec le plus de solennité possibles ».
Iyo
shusho ikaba yaratambagijwe muri za misiyoni ku buryo bukurikira : Nyundo,
Murunda, Mubuga, Birambo, Nyange, Muhororo, Muramba, Rambura, Murama, Ruhengeri,
Kinoni Iyo shusho kandi yagombaga kumara ukwezi kumwe, itambagizwa muri Misiyoni
ikabona koherezwa ahandi. Ishusho y’umwaka mutagatifu wa Bikira Mariya
yaruhukiye kuri Crête Congo-Nil ku itariki ya 08 Ukuboza 1954. Kuri iyo tariki,
ni ho Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI yeguriye ingoro ya Bikira Mariya, Umubyeyi
w’abakene. Ubu hashize imyaka 70.
2. Shapeli
y’Umubyeyi Bikira Mariya
Muri
uwo mwaka wahariwe kuzirikana ku Mubyeyi Bikira Mariya, Nyiricyubahiro
Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI yasabye abayobozi (chefs et sous-chefs), abakristu
n’abagarukiramana gufatanya kubaka shapeli hina no hino muri za misiyo. Nabyo
yabibasabye muri aya magambo, agira ati :
« Décides-vous
et décidez vos ouailles : chefs, sous-chefs, chrétiens et catéchumènes de
construire des chapelles. Faites-le ça ne vous coûte rien, c’est vite fait, il
suffit de vous entendre avec vos fidèles. Chaque sous-chef chrétien devra
construire au moins une chapelle à la Vierge. Les sous-chefs qui comptent
plusieurs milliers de chrétiens devraient en construire plus. Mettons en
moyenne une chapelle par 50 ou 100 ingo chrétiens. Ne dites pas que vous n’avez
pas de statues que par conséquent c’est inutile de construire des chapelles.
L’izimano fait par vos fidèles au passage de la statue de la Vierge chez vous
ou une petite quête peuvent bien fournir les statues qui manquent ».
Musenyeri
BIGIRUMWAMI yari akomeye ku Mubyeyi Bikira Mariya. Ni umurage mwiza yaraze
Diyosezi ya Nyundo. Ubu amaparuwasi menshi yaragijwe Umubyeyi Bikira Mariya
kubera uwo murage w’umukurambere wa Diyosezi ya Nyundo n’abamusimbuye kugeza
uyu munsi.
3. Urugendo
rutagatifu kuri Crête Congo-Nil
Abakristu
va Vikariyati ya Nyundo batangiye gukorera ingendo ntagatifu kuri Crête
Congo-Nil ku wa 12 Ukuboza 1954. Mu ibaruwa yo ku itariki ya 01 Ukwakira 1954,
Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI yandikiye abapadiri, yabasabye gutegura urugendo
nyobokamana rwa mbere rwagombaga gukorwa ku itariki ya 12 Ukuboza 1954.
Yabasabye gutegura no gufasha abakristu bose kwitabira urwo rugendo nyobokamana
batibagiwe n’abadafite amikoro.
« Je
vous invite déjà à préparer le pèlerinage d’inauguration à la Crête Congo-Nil
pour le 12 décembre prochain. Essayez de ne pas limiter ce pèlerinage aux
riches c.à.d. à ceux qui ont des moyens de locomotions motorisés. Vous voudrez
bien étudier encore les possibilités d’organiser un pèlerinage annuel des
bagabo et bahungu, des bagore et bakobwa. Avant le 20 novembre veuillez nous
dire à peu-près le nombre de vos pèlerins qui seront présents à la Crête
Congo-Nil au 12 décembre ».
Kuva
icyo gihe rero abakristu bakomeje gukorera ingendo ntagatifu kuri Crête
Congo-Nil bagira ngo bature amasengesho yabo Umubyeyi w’abakene. Umusozi wa
Congo-Nil wiswe umusozi wa Bikira Mariya. Nta mabonekerwa yahabereye ahubwo
abajyayo baba bagiye kwiyambaza uwo mubyeyi. N’ubwo Hitwa ku murwa wa Bikira
Mariya, Umubyei w’abakene, abajyayo ni abakene, bakeneye Imana mu buzima bwabo.
Mu isengesho Musenyeri Aloys BIRUMWAMI yatuye Bikira Mariya yegurira Diyosezi
ya Nyundo Umubyeyi w’abakene, yamusabye gutakambira abari batuye Vikariyati ya
Nyundo kugira ngo bagire ubuzima, iterambere n’umutekana w’ahazaza (la santé,
la prospérité, la sécurité pour l’avenir). Muri iryo sengesho yagaragaje ko abataramenya Imana
ari abakene. Bikira Mariya rero ni Umubyeyi w’abo bose bataramenya Imana.
Muri iki gihe iterambere Musenyeri
yasabiye Vikariyati ya Nyundo by’umwihariko ku musozi wa Crête Congo-Nil n’inkengero
zayo rigaragarira abahanyura bose n’abahagenda. Abakristu ba Diyosezi ya Nyundo
n’andi matsinda atandukanye baracyakorera ingendo nyobokamana i Congo-Nil
kugira ngo biyambaze Umubyeyi Bikira Mariya warazwe Diyosezi ya Nyundo
n’umukurambere Musenyeri Aloys BIGIRUMWAMI.
Padiri Jean Paul SEBAGARAGU
Umunyamabanga wa Diyosezi